Najważniejsze informacje o wymiarach i zastosowaniu PG
- PG nie jest gwintem metrycznym, mimo że jego wymiary podaje się w milimetrach.
- Standard ma kąt zarysu 80° i różne skoki zależne od rozmiaru.
- Najczęściej spotykane wielkości to PG7, PG9, PG11, PG13.5, PG16, PG21, PG29, PG36, PG42 i PG48.
- Oznaczenie PG nie wskazuje bezpośrednio średnicy zewnętrznej ani średnicy kabla.
- W nowych projektach najczęściej stosuje się gwinty M zgodne z EN 60423, a PG pozostaje ważny przy remontach i serwisie starszych urządzeń.
Co naprawdę oznacza oznaczenie PG
Symbol PG pochodzi z niemieckiej rodziny gwintów przeznaczonych pierwotnie do stalowych rur ochronnych i przepustów kablowych. W dokumentacji można spotkać nazwy Panzergewinde, Stahlpanzerrohrgewinde, a w niektórych opisach także Polizeigewinde. Dla praktyka najważniejsze są jednak geometria określona w DIN 40430 oraz konkretna wielkość, na przykład PG11.
To gwint walcowy o charakterystycznym kącie zarysu 80°. Nie należy go mylić z popularnym gwintem metrycznym o kącie 60° ani z gwintem rurowym, który może mieć inną geometrię i często występuje jako stożkowy. Sama podobna średnica zewnętrzna nie oznacza kompatybilności.
Rozmiar PG był związany historycznie z klasą przepustu i średnicą przewodu, ale nie należy traktować numeru jako dokładnego wymiaru. PG11 nie oznacza średnicy 11 mm. Jego średnica zewnętrzna wynosi około 18,6 mm, a skok 1,41 mm. To właśnie nietypowe skoki są częstą przyczyną pomyłek podczas dorabiania gwintu lub dobierania nakrętki.
W praktyce gwinty te spotykam przede wszystkim w dławikach kablowych, puszkach przyłączeniowych, silnikach, czujnikach, złączach i starszych szafach sterowniczych. Jeżeli urządzenie pochodzi z wcześniejszych generacji niemieckiej lub europejskiej aparatury, oznaczenie PG nadal może być całkowicie aktualne z punktu widzenia naprawy.
Wymiary gwintów PG według DIN 40430
Poniższa tabela pokazuje najważniejsze wymiary potrzebne przy identyfikacji gwintu. D1 oznacza średnicę zewnętrzną gwintu, D2 średnicę rdzenia gwintu wewnętrznego, a D3 zalecaną średnicę otworu przelotowego w obudowie. Wartości mogą być zaokrąglane przez producentów, dlatego przy odpowiedzialnych połączeniach zawsze sprawdzam kartę konkretnego elementu.
| Rozmiar | Skok P [mm] | Średnica zewnętrzna D1 [mm] | Średnica rdzenia D2 [mm] | Otwór przelotowy D3 [mm] |
|---|---|---|---|---|
| PG7 | 1,270 | 12,5 | 11,28 | 12,7 |
| PG9 | 1,410 | 15,2 | 13,86 | 15,4 |
| PG11 | 1,410 | 18,6 | 17,26 | 18,8 |
| PG13.5 | 1,410 | 20,4 | 19,06 | 20,6 |
| PG16 | 1,410 | 22,5 | 21,16 | 22,7 |
| PG21 | 1,588 | 28,3 | 26,78 | 28,5 |
| PG29 | 1,588 | 37,0 | 35,48 | 37,2 |
| PG36 | 1,588 | 47,0 | 45,48 | 47,2 |
| PG42 | 1,588 | 54,0 | 52,48 | 54,2 |
| PG48 | 1,588 | 59,3 | 57,78 | 59,5 |
Najbardziej charakterystyczne są trzy grupy skoku. Dla PG7 wynosi on 1,27 mm, dla PG9 do PG16 około 1,41 mm, a dla PG21 do PG48 około 1,588 mm. To wystarczająco dużo, aby pomylenie gwintu z podobnym wymiarem metrycznym doprowadziło do zniszczenia pierwszych zwojów.
Podczas pomiaru starego elementu nie ograniczam się do suwmiarki. Najpewniejszy zestaw to średnica zewnętrzna, sprawdzian grzebieniowy do skoku oraz kontrola nakrętką wzorcową. Jeżeli element jest skorodowany albo częściowo uszkodzony, sam pomiar średnicy może dać fałszywy wynik.
PG a gwint metryczny M
Najważniejsza różnica polega na tym, że oznaczenie metryczne podaje średnicę nominalną i skok, na przykład M20 × 1,5. W przypadku PG numer jest oznaczeniem szeregu, a nie prostym zapisem wymiaru. Dlatego PG i M nie można łączyć tylko dlatego, że ich średnice wyglądają podobnie.
| Istniejący rozmiar PG | Często dobierany zakres metryczny | Praktyczna uwaga |
|---|---|---|
| PG7 | M12 × 1,5 | Nie jest zamiennikiem bez sprawdzenia otworu i uszczelnienia. |
| PG9 | M16 × 1,5 | Najczęściej wymaga nowej dławicy i odpowiedniej nakrętki. |
| PG11 | M20 × 1,5 | Podobieństwo średnicy bywa mylące, bo skok jest inny. |
| PG13.5 lub PG16 | M25 × 1,5 | Dobór zależy od miejsca w obudowie i zakresu zacisku. |
| PG21 lub PG29 | M32 × 1,5 | To orientacyjna grupa, nie połączenie jeden do jednego. |
| PG36 | M40 × 1,5 | Przy większym otworze może być potrzebna redukcja. |
| PG42 | M50 × 1,5 | Trzeba sprawdzić średnicę przepustu i miejsce na klucz. |
| PG48 | M63 × 1,5 | W nowych konstrukcjach zwykle wybiera się już wariant metryczny. |
Tabela pokazuje często spotykane odpowiedniki funkcjonalne, a nie ścisłą zamianę wymiarową. Przykładowo otwór pod PG11 ma około 18,8 mm, natomiast typowy otwór pod M20 około 20 mm. Zmiana może więc wymagać rozwiercenia obudowy, zastosowania adaptera albo pozostawienia istniejącego gwintu i kupienia dławika PG.
W nowych urządzeniach przemysłowych standardem stały się rozwiązania metryczne powiązane z EN 60423, natomiast wymagania dotyczące dławików opisuje obecnie przede wszystkim EN 62444. Nie oznacza to, że każdy stary element PG trzeba wymienić. Przy serwisie sprawny i właściwie dobrany dławik PG jest zwykle rozsądniejszy niż nieprzemyślana przeróbka obudowy.
Jak dobrać właściwy element do istniejącego otworu
Dobór zaczynam od ustalenia, czy wymieniam tylko dławik, czy także obudowę i sposób prowadzenia przewodu. To ważne, ponieważ rozmiar gwintu nie określa jeszcze zakresu średnic kabla. Dwa dławiki PG11 mogą mieć ten sam gwint montażowy, ale różne uszczelki i różny zakres zacisku.
Pomiar i identyfikacja
- Zmierz średnicę zewnętrzną gwintu suwmiarką w kilku miejscach.
- Sprawdź skok grzebieniem do gwintów lub porównaj element z pewnym wzorcem.
- Oceń, czy gwint jest pełny, walcowy i nie ma śladów stożka charakterystycznego dla NPT.
- Zmierz średnicę kabla wraz z płaszczem, najlepiej w miejscu, które znajdzie się pod uszczelką.
- Sprawdź wymagany stopień ochrony, materiał, temperaturę pracy i odporność chemiczną.
W przypadku przewodu wielożyłowego mierzę cały płaszcz, a nie pojedyncze żyły. Dławik powinien zacisnąć kabel bez jego zgniatania. Zbyt duża uszczelka nie zapewni deklarowanego IP54, IP65 lub IP68, a zbyt mała może uszkodzić płaszcz podczas dokręcania.
Przeczytaj również: Urwany gwintownik - Jak skutecznie usunąć i uratować gwint?
Materiał i warunki pracy
W lekkich obudowach i typowych szafach automatyki dobrze sprawdzają się dławiki z poliamidu. Do olejów, podwyższonej temperatury, intensywnych drgań lub środowiska zewnętrznego częściej wybieram mosiądz niklowany albo stal nierdzewną. Materiał dławika powinien odpowiadać nie tylko obciążeniu mechanicznemu, lecz także środkom myjącym i atmosferze procesu.
W aplikacjach EMC potrzebny jest dławik z odpowiednim kontaktem ekranu, a w strefach zagrożonych wybuchem nie wystarczy zwykły produkt z podobnym gwintem. Trzeba zastosować element z właściwym certyfikatem i zachować wymagany sposób montażu. Tu improwizowany adapter może unieważnić ochronę całego urządzenia.
Najczęstsze błędy przy montażu i dorabianiu gwintu
Najczęstszy błąd to próba wkręcenia elementu metrycznego w otwór PG albo odwrotnie. Początkowo nakrętka może złapać jeden lub dwa zwoje, ale połączenie będzie miało uszkodzony profil i nie zapewni prawidłowego docisku. Opór pojawiający się od razu po rozpoczęciu wkręcania jest sygnałem, aby przerwać pracę, a nie użyć większego klucza.
Drugi problem to traktowanie gwintu jako uszczelnienia. Połączenie PG jest zasadniczo walcowe, więc szczelność obudowy zapewnia uszczelka pod kołnierzem, O-ring albo odpowiednia powierzchnia dławika. Taśma uszczelniająca na gwincie nie zastąpi właściwej uszczelki i może dodatkowo utrudnić kontrolę momentu dokręcania.
Nie ma jednego uniwersalnego momentu dokręcania dla wszystkich dławików PG. Zależy on od tworzywa, metalu, rodzaju uszczelki i przewodu. Dla orientacji przykładowe dane katalogowe podają około 1,7 Nm dla nakrętki PG7 z tworzywa i około 5 Nm dla większych nakrętek z tworzywa, ale te wartości nie powinny być kopiowane do innego produktu bez sprawdzenia instrukcji.
Przy dorabianiu gwintu na tokarce trzeba uwzględnić nie tylko średnicę i skok, lecz także kąt zarysu 80° oraz tolerancję. Standardowy nóż do gwintów metrycznych o kącie 60° nie wykona poprawnego profilu PG. W elementach odpowiedzialnych za ochronę IP lepszym rozwiązaniem jest zwykle gotowa dławica lub certyfikowany adapter niż ręcznie dorabiany pierścień.Przed zamknięciem obudowy sprawdzam jeszcze, czy przewód nie jest skręcony, dławik nie obraca się razem z kablem i czy pozostawiono miejsce na klucz. W instalacjach narażonych na drgania kontrola odciążenia kabla jest równie ważna jak samo dopasowanie gwintu.
Jak podejść do starego połączenia PG w 2026 roku
Jeżeli naprawiam istniejące urządzenie, najpierw zachowuję zgodność z jego otworem, uszczelnieniem i dokumentacją. Wymiana PG na PG jest zazwyczaj najmniej ryzykowna. Jeżeli projektuję nową obudowę, wybieram gwint metryczny, bo łatwiej znaleźć elementy, nakrętki, redukcje i dokumentację zgodną z obecnymi standardami.
Najkrótsza zasada brzmi tak: zmierz gwint, sprawdź skok, dopasuj dławik do średnicy kabla, a dopiero potem porównuj go z rozmiarem metrycznym. Sam numer PG ani podobna średnica zewnętrzna nie wystarczą do bezpiecznej decyzji. Właśnie ta kolejność najskuteczniej ogranicza nieszczelności, uszkodzenia gwintu i kosztowne poprawki przy uruchomieniu maszyny.
